„Danga“ w pytaniach i odpowiedziach (1)

Mŏwa dokumyntu: po polsku po polsku

Czym zajmuje się stowarzyszenie „Danga“?

Statutowym celem „Dangi” jest ochrona i rewitalizacja tradycyjnej mowy ludu górnośląskiego, jej rozwój jako pełnowartościowego narzędzia komunikacji oraz jej zachowanie jako żywego języka dla przyszłych pokoleń.

Przez „tradycyjną mowę ludu górnośląskiego“ rozumiemy mowę pokolenia naszych dziadków i pradziadków, ponieważ były to ostatnie pokolenia, które wychowały się „wśród swoich”, bez przemożnego wpływu masowych mediów oraz polszczyzny standardowej. Ten etap rozwoju śląszczyzny możemy więc jeszcze uznać za w miarę samoistną ewolucję i stanowi on w miarę spójny system. Zmiany następujące później należy właściwie zakwalifikować już jako rozkład śląskiego systemu językowego (czy dialektalnego), co potwierdzają prace naukowe, np. prof. Reinholda Olescha. Tak więc w naszym dążeniu do ochrony śląszczyzny zakładamy pewien powrót do źródeł, czyli do mowy naszych dziadów.

Cele, które sobie postawiliśmy, chcemy osiągnąć głównie poprzez edukację, w tym samoedukację. Trudno sobie z kolei w ogóle wyobrazić jakąkolwiek działalność edukacyjną bez uporządkowanego pisma i szerzej – bez kodyfikacji języka. Staramy się więc tę myśl szerzyć, staramy się też w miarę naszych możliwości pokazywać, jak naszym zdaniem kodyfikacja śląszczyzny powinna wyglądać. Jeden z naszych członków, p. Grzegorz Wieczorek wydał już kilkanaście części poradnika językowego „Tak sie rzóndzi po ślónsku”, w którym uwrażliwia czytelnika na najbardziej rażące błędy i interferencje z polskim językiem literackim. Staramy się sami dokształcać przez studiowanie materiałów dialektologicznych i wywiady w terenie, czyli wypytywanie się ludzi w podeszłym wieku, którzy potrafią sobie jeszcze przypomnieć stare słownictwo i zwroty. Chcemy też przełamać kabaretowe stereotypy i pokazać piękno śląszczyzny. W tym celu niektórzy z nas podejmują także próby literackie.

Skąd wzięła się nazwa „Danga”?

Słowo danga znaczy po śląsku tęcza. W nazwie naszego towarzystwa pojawia się ono w postaci charakterystycznej dla zachodniej części Górnego Śląska, gdzie ogólnopolskiemu [ę] w pozycji po spółgłosce twardej odpowiada [an]. Tak mówi się także w Czyszkach w powiecie kozielskim, gdzie nasze stowarzyszenie ma swoją siedzibę. Bardziej na wschód słowo to wymawia się dynga, podczas gdy na południu Śląska obowiązuje wariant dónga. Jest to stare słowiańskie słowo, wystarczy porównać je z czeskim duha, czy z rosyjskim raduga.

Tęcza jest symbolem nadziei – dla nas nadziei na odrodzenie pięknej mowy naszych ojców, na przetrwanie śląskiej tradycji, obyczaju i tożsamości.

Kim są członkowie „Dangi”?

Stowarzyszenie liczy w tej chwili ponad dwudziestu członków. Członkowie „Dangi” w większości są etnicznymi Ślązakami, ale mamy też kilku członków o nieśląskim pochodzeniu. Ich wsparcie jest dla nas bardzo cenne. Przy tym fakt, że także Nieślązacy chcą nas wspierać, udowadnia nam, że dążenie do zachowania mowy naszych przodków może ludzi łączyć niezależnie od ich pochodzenia, a śląska mowa i kultura są wartością nie tylko dla samych Ślązaków, ale są one wartościami ogólnoludzkimi.

Członkowie „Dangi” zamieszkują na obszarze całego historycznego Górnego Śląska, a także poza nim (w Będzinie, w Krakowie i w Cottbus na Łużycach). Wielką pomocą we wzajemnej komunikacji jest dla nas internet. Mamy w stowarzyszeniu pięciu wykładowców akademickich, w tym jednego profesora, paru studentów, jednego księdza.

„Danga“ w pytaniach i òdpowiedziach (2): Ślónskô môwa – gwara czy język?

Niy ma możliwości kōmyntowaniŏ.