Jak sie mogã starać ò òbchowanie òjcowyj môwy?

List przeczytany pó mszy na Górze Św. Anny, 17 października 2009 r.

Moc już sie Ślónzôki narzóndziyli ò tym, iże trza sie starać ò to, coby ślónskõ môwã òbchować. Zdô mi sie, że dzisioj rozumiyniy tego rozprzestrzyniyło sie miyndzy nami i małowiela żôdyn już niy jes tymu przeciwny. Starómy sie, coby nasza môwa była òficjalnie uznanô, próbujymy budować kómisyjõ kodyfikacyjnõ. Chcieli by my ale dzisioj pouwôżać niy nad kómisyjami kodyfikacyjnymi i prawym sejmowym, ale nad tym, co kôżdy z nôs może sóm ku tymu zrobić, coby naszã òjcowõ môwã retować. 

Piyrsze: Snôżność i staraniy. Durch jes jeszcze moc ludzi, co im sie zdô, iże coby gôdać po ślónsku, styknie ino leda jak beblać po polsku. Niejedyn myśli, że to jes blank po ślónsku, jak se te swojy paplaniy ómaści pôrma ślónskimi kóńcówkami, pôrma „ausdrukami dlô szpasu”. Jes tyż moc ludzi, co ślónskõ môwã miyszajóm z przeklyństwym, bo padajóm, że to dycki była môwa prostôków i lómpów. Ci to ludzie czynióm naszyj rzeczy nôjwiynkszõ krziwdã!

Tak dôwnij niy było! Nasze starziki poradziyli niy ino òsprawiać po ślónsku wice, ale tyż sie w tyj môwie radować, gniywać, rzykać do Pana Boga i pozdrôwiać ludzi z uszanowaniym. Tóż, starejmy sie, coby môwa, co nióm kôżdy z nôs rzóndzi, była òkludnô i piyknô.

W tym szukaniu snôżności kôżdy musi sie spuścić na swój rozum i swojy wyczuciy. Swojymu wyczuciu mogiymy tyż ale pómóż. Tak jak sie idzie wyćwiczyć w nauce, abo w jakim fachu, tak tyż sie idzie ćwiczyć w môwie. Tóż przipóminejmy se, jak sie dôwnij Ślónzôki poradziyli piyknie pozdrôwiać. Nauczmy sie, jak sie w ślónskij môwie pokazowało drugim ludzióm uszanowaniy. Do kogo sie nôleży, gôdejmy za dwoje, a do kogo trza to i za troje. Jak trefiymy jaki piykny ślónski wiersz, abo szumnõ śpiywkã, nauczmy sie ich na spamiyńć! Spróbujmy słożyć piyknie po ślónsku powiynszowania na geburstag, na wesely, abo na Gody. Jak bydymy poradziyli wrócić naszyj môwie snôżność i piykność, to óna sie bydzie brónić sama.

Dr Józef Kulisz czytô list: Jak sie mogã starać ò òbchowanie òjcowyj môwy?

Prezes Dangi dr Józef Kulisz czytô list: Jak sie mogã starać ò òbchowanie òjcowyj môwy?

Drugiy: Bildónek abo ksztôłcyniy. W teraźniejszym czasie już bezmała żôdyn z nôs w rozeznôwaniu, co jes prawóm ślónszczyznóm, a co niy, niy umiy sie spuścić ino na swojã pamiyńć i wyuczuciy. My w „Dandze” gôdómy: „Niy ma gańba niy wiedzieć, abo sie òmylić, gańba sie niy uczyć!”. Coby świadómie, rozumnie piastować prawõ ślónskõ môwã, kôżdy musi sie w nij durch bildować.

Zdrzódłym prawyj ślónszczyzny powinna być dló nôs môwa naszych starzików. Tóż szukiejmy ludzi starych, co pamiyntajóm ślónszczyznã z czasów, jak jeszcze ludzie niy znali telewizyje i mediów, òpytujmy sie i uczmy sie òd nich. Nowô technika dôwô nóm dzisiôj do rynki nôczyniy, co nim łacno mogiymy dźwiynk registrować. Tóż nagrôwejmy starzików! Szukiejmy ludzi, co poradzóm se spómnieć, jak sie nazywało nôczyniy murarskiy, bergmóńskiy, rzeczy w dóma, w ògrodzie, we werkszteli. Poprośmy ich, coby nóm ò tym poòzprawiali. Mogiymy ku tymu przidać tyż pôrã fotografijek. Tak òbchowiymy spómniynia tych ludzi, a ś niymi prawõ starõ ślónszczyznã, nawet jak ci ludzie zemrzóm.

Kôżdô ludzkô môwa mô swój systym, swojy prawa. Lżyj nóm bydzie rozumnie rozsóndzać, co jes prawóm ślónszczyznóm, a co niy, jak spróbujymy te prawa poznać i sie ich nauczyć. Ku tymu potrzebujymy uczydłów i popularnych poradników. Podwiela tych uczydłów napisanych òd fachmanów niy mómy, mogiymy spróbować òbsztalować se literatrurã naukowõ. Niy bójmy sie tego. W literaturze dialektologicznyj jes moc takich rzeczy, co jy i niyuczóny czowiek poradzi zrozumieć.

Myślã, iże moc z Wôs, zôcni suchacze, co tu siedzicie, była dzisiôj rano na „Marszu jedności”. Isto potrzebujymy jedności, coby nóm lżyj było starać sie ò òbchowanie erbizny naszych òjców i starzików, a przi tym tyż naszyj òjcowyj rzeczy. Tyj ślónskij jedności w môwie niy mogiymy ale rozumieć tak, że wszyskich Ślónzôków wyrôwnómy do jednego mustra. Reinchold Olesch we słowniku môwy ludu z Góry Św. Anny zapisôł takiy to przisłowiy: Padali świynty Ignacy, iże my niy wszyjscy jednacy. Wiymy, że môwy w roztómajtych czyńściach Ślónska trochã sie òd siebie różnióm. To isto niy bydzie żôdnô jedność, jak sie bydymy wadzić, czyja môwa jes lepszô, a na kóniec wszyskim nakôżymy gôdać na tyn przikłôd po katowicku. Prawõ ślónskõ jedność i braterstwo zbudujymy ino wtynczôs, jak Ślónzôk z jednyj czyńści Ślónska bydzie poradziył przijóńć Ślónzoka z drugiygo kóńca z jego côłkóm erbiznóm: z jego òblyczym, zwykami, z jego môwóm, jak włôśnego brata! Piyrszym krokiym do budowaniô takiygo braterstwa jes nauka. Tóż chcymy Wôs wszyskich namówić ku tymu, cobyście bildowali sie niy ino w môwie ze swoij wsi, abo swojygo placu, ale cobyście tyż aby trochã poznali roztómajte môwy na côłkim Ślónsku. Pómoże nóm to inkszych Ślónzôków rozumieć i szanować.

Trzeciy: Rzóndzić, gôdać, radzić, śpiywać, òzprawiać… I ze spóminaniô starych ludzi, i z badań uczónych wiymy, że dôwnij ludzie rzóndziyli po ślónsku bezmała wszyndzie: niy ino w dóma, ale tyż na dródze, na placu, we sklepie, w robocie, nawet w urzyndzie. Wszyskiy kómisyje kodyfikacyjne, tôwarzistwa i uczydła na nic sie niy przidajóm, jak ludzie sami niy bydóm chcieli po ślónsku rzóndzić. Tóż i my niy mogiymy sie lynkać i zawiyrać naszã môwã za dźwiyrzami pómiyszkaniô. Niy mogiymy sie skirz nij gańbić! Lżyj nóm bydzie sie na to òdpowôżyć, coby po ślónsku gôdać tyż w jawności, miyndzy ludźmi, jak sie w rzóndzyniu po ślónsku wydoskónalymy, jak sami bydymy czuli, że nasza môwa jes òkludnô i piyknô. Tego nóm żôdyn zakôzać niy może! Ale jak fto, chocia poradzi, a niy gôdô po ślónsku nawet w dóma, jak fto niy uczy po ślónsku swoich dzieci, kładzie naszã môwã do truły i niy może sie mianować prawym brónicielym ślónskości!

Niy jes to wszysko lekie i proste, ale przecã ftóż lepij jak Ślónzóki rozumiy, że bezmała niy ma na tym świecie rzeczy dobrych, coby nôs niy kosztowały. Móndrzi ludzie padajóm „Fto dbô, tyn mô!” Prziszłość naszyj òjcowyj môwy zôleży nôjbarzij òd nôs samych, òd tego, co sami poradzymy zrobić ze sobóm i (dlô siebie), bez òglóndaniô sie na cudzych beamtrów!

Zerzykiejmy pôciyrz do świyntyj Jadwigi i Świyntyj Any, coby pómógły nóm uprosić u Pana Boga Ducha Świyntego, bo to Ón òświycô ludzióm rozum i rozwiónzuje jynzyki.

Dr Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga”

Ò I Marszu Jedności Górnoślónskij w Òpolu możecie se poczytać tukej: „Pómóżcie retować naszã ślónskõ môwã!“

Tynto artykulik nŏleży do kategoryj: fotografije, ôbrŏzki, Kościōł, po ślōnsku, wszyjske wrŏz, wystōmpiynia Dangŏrzi. Tagi artykulika: , . Użyj bezpostrzednigo linku jako zakłŏdki.

Niy ma możliwości kōmyntowaniŏ.